Een tassie voor de troost: waarom emotionele aankopen helemaal prima zijn

In de categorie ‘doen we allemaal weleens’: emotionele aankopen. Klotedag? Hop, nieuwe schoenen. Of dat erg is? Welnee. Volgens sommige psychologen is een aankoop om je beter te voelen juist goed. Nou ja, soms dan.

Het regende apocalyptische pakketjes afgelopen week op mijn huisadres. De buit: kleding (veel, heel veel), een waterkoker en vier boeken. Postnl, DHL, de hele reutemeteut kwam langs. De drang om te kopen had zich een paar dagen daarvoor afgespeeld. Ik had stress. Sliep slecht. Toen ik midden in de nacht lag te piekeren, pakte ik mijn telefoon, ­belandde ik langer dan me lief was in de krochten van Asos en voor ik het wist was ik twee uur en ruim driehonderd euro verder. Ik zou nu willen zeggen dat ik de boel niet heb afgerekend, maar ik deed het wel, en het was heerlijk. Niet voor m’n saldo, wel voor m’n humeur: ik voelde me beter en sliep daarna als een roos.

Iets kopen omdat je je ruk voelt, lucht gewoon op. Het maakt niet uit wát, als het maar iéts is. Irritaties op werk? Even die webshop afstruinen. Niet lekker in je vel? Hop, een nieuw koffiezetapparaat. Na de aankoop komt vaak het schuldgevoel. Zonde van je geld. Niet nodig. Milieu. Om maar te zwijgen over de consumptiemaatschappij die niet bepaald je van het is. Toch doen we het, die impulsieve emotionele aankopen. ‘Allemaal,’ aldus psycho­therapeut Carien Karsten die onderzoek deed naar koopzucht en hier twee boeken over schreef. ‘Wie koopt er nou niet voor een positief gevoel,’ zegt ze. ‘Alles wat we kopen, behalve de primaire behoeftes (eten, drinken, dak boven ons hoofd), zorgt standaard voor dopamine- en serotineshots. Shoppen heeft voor veel mensen een therapeutische werking. Of je je nou goed of slecht voelt, na een aankoop voelt iemand zich altijd, tijdelijk, (nog) beter.’

Lekker portie selfcare
Dit herken ik maar al te goed. Toch schaam ik me soms voor mijn koopgedrag. Mijn vriend (haaai, schat) doet daar altijd nog een schepje bovenop: ‘Heb je nou weer iets besteld?’ Ik antwoord dan mopperig dat ik Inderdaad Weer Iets Heb Besteld terwijl ik me diep vanbinnen toch schaam en met mezelf afspreek dat ik minder ga kopen. For the record: zoveel koop ik nou ook weer niet. Je zou de schoenenkast van m’n vriend eens moeten zien. Karsten: ‘Kopen dient als troost, bij relatieproblemen bijvoorbeeld, maar ook als beloning bij een mijlpaal, of omdat je zo hard hebt gewerkt.’ Met de komst van het internet is een aankoop ook zo gepiept. Het CBS schat de waarde van de Nederlandse interneteconomie op dit moment op 110 miljard (ter vergelijking: in 2010 was dit nog 24 miljard). De helft daarvan bestaat uit online consumptie. Internetshoppen dus. Dit zal de komende jaren volgens Karsten nog verder toenemen: ‘Rijke Chinezen ­kunnen nu al hun aankopen op hun gemak passen, terwijl de ­meneer of mevrouw van de pakketdienst buiten op ze wacht om eventueel een kledingstuk direct te retourneren.’

Iets kopen zal in de toekomst nog makkelijker worden en emotionele aankopen zullen toenemen. Ik vraag Karsten hoe erg dit is. ‘Voor het milieu is het geen pretje. Als we met z’n allen blijven kopen, kopen, kopen zijn we over dertig jaar officieel de sjaak. Maar emotionele aankopen an sich zijn niet zo zeer een probleem. Sterker nog: in sommige gevallen zijn emotionele aankopen zelfs goed. Stel, je koopt bloemen of een tas om jezelf op te vrolijken omdat je je rot voelt, en je voelt je daarna weer beter – daar is in principe niks mis mee, ik prijs het zelfs aan. Je hebt een emotie en behoefte, luistert hiernaar en voelt je na de aankoop een blijer mens. Dat is prima. Zolang je je emoties en behoeftes niet alleen maar beantwoordt met materiële zaken en zolang je niet in de problemen komt.’

Karsten behandelt in haar praktijk mensen met een koopverslaving. Zo geeft ze een voorbeeld van een vrouw die zelfmoord pleegde omdat ze geen nieuwe jurk meer kon kopen. Een extreem voorbeeld van wat er kan gebeuren als iemand verslaafd is en dit niet onder ogen kan zien. Karsten: ‘Een belangrijk criterium voor verslaving is dat mensen door het kopen psychisch, sociaal of financieel in de problemen zitten. Zolang je de aankoop kunt veroorloven en niet met jezelf of anderen in de knoei komt, is er geen man overboord. Je schuldig voelen na een aankoop hoeft ook niet: je hebt naar je behoeftes geluisterd, daar was dit keer een tas voor nodig. Of een bos bloemen, sneakers, top, massage, vaas. ‘Selfcare’ noemen we dat in de moderne volksmond. Daar vind je troost, verlichting of blijdschap in. Good for you.’ Belangrijk is volgens Karsten wel dat je beseft waar je emoties en behoeftes vandaan komen: ‘Onze diepgewortelde behoefte bij het doen van emotionele aankopen is uiteindelijk die arm om je heen. Liefde. Erkenning. Gezien worden. Zolang je weet dat dat niet van buitenaf komt – van erkenning van anderen of spullen – maar vanbinnen – van zelfliefde, weten dat je er mag zijn zónder dat je daarvoor iets moet doen of hebben – dan zit het goed.’

Ik doe ertoe
Ik spreek Jonas Kooyman, journalist en het gezicht achter het ­Instagramaccount Havermelkelite, een (zeer geestig, zoek maar op) account met maar liefst 41K volgers over het leven van jonge stedelingen. Volgens hem wordt lifestyle steeds belangrijker voor jonge mensen. ‘Met lifestyle bedoel ik dingen als uit eten gaan, lid zijn van een mooie sportschool of rijden op een dure, bij voorkeur elektrische fiets.’ Dat heeft volgens hem een aantal redenen. ‘De verstoorde huizenmarkt heeft ermee te maken. Het is duur om in de stad te wonen, een koophuis ligt voor veel jonge mensen buiten bereik. Jongeren trakteren zichzelf daarom sneller op ‘kleine’ luxe. Omdat ze het zichzelf gunnen, misschien als troost. Ze hebben ook minder spaardoelen; er wordt niet gespaard voor een ­inboedel of zoveel procent van een aankoopbedrag.’