De comeback van de open relatie: 'Ik werd gebeft door de bouwvakker, m'n partner zat verderop te gamen'

Vergeet Romeo en Julia, het is tijd voor een nieuwe kijk op de liefde. Open relaties zijn terug van weggeweest en lijken populairder dan ooit. Tot verbazing van Fleur Baxmeier. Waarom kiezen steeds meer mensen voor deze vrije vorm van verbondenheid?

'Ik haal er veel goede energie uit. Inspiratie ook, haha,' laat vriendin C. melig vallen als ze op een landerige maandagmiddag een onthulling doet in onze vriendenapp. Het blijft daarna even stil, maar al snel ontsteekt er een vragenvuurtje. Het gesprek trapte een halfuur eerder nog kalm af, met een werkontwijkende rondgang langs onze weekendavonturen. Tot veel te laat op een festival blijven hangen, kinderen die high van teveel suiker niet wilden slapen, gebarbecued bij de schoonouders en ze hadden weer níks vegetarisch. De verhalen die je krijgt als je vijf dertigplussers met vaste relaties en hier en daar een peuter of kleuter bij elkaar zet, zijn tamelijk voorspelbaar, van het niveau niks aan de hand.

Totdat C. ineens, vanuit het niets, typte dat 'het eigenlijk een ander verhaal is, maar dat ze de laatste tijd af en toe een leuke date heeft.' 'Een leuke date???' 'Ja, een leuke date...' Ze schrijft dat ze al in haar vorige langdurige relatie, die drie jaar geleden strandde, ontdekte dat ze niet zo van de monogamie is. 'Niet dat ik de behoefte heb om me iedere week door een ander te laten bevruchten, maar ik merkte dat alles vinden bij één partner voor mij een beetje utopisch is.' Daarom was ze bij haar nieuwe partner Robbert, die ze via gezamenlijke vrienden ontmoette en met wie ze inmiddels een Mooiste Dag Van Haar Leven beleefde, vanaf het begin eerlijk over haar behoeften. 'Hij wist eerst niet wat hij ervan vond, dus we spraken af om er later op terug te komen,' vertelt ze terwijl wij de ene na de andere vraag op haar afvuren. 'Dat gebeurde ergens afgelopen jaar. We hebben toen met elkaar afgesproken dat we 'don't ask, don't tell' doen: we kunnen als we willen tijd met iemand doorbrengen, maar we zorgen wel dat de ander het niet merkt.'

We reageren op het nieuwtje van C. zoals vriendinnen dat doen: megapositief en superopbouwend. 'Wat goed dat jullie dit kunnen,' zeg ik nadat C. uitlegt dat ze niet uit is op meerdere langdurige intense liefdesrelaties naast elkaar, het gaat haar om de spanning, andere mensen leren kennen en ontdekken. Terwijl C. over haar eerste buitenechtelijke ervaring orakelt ('Het was wel een gek idee dat Robbert thuis met z'n VR-bril op zat te gamen en ik drie kilometer verderop werd gebeft door een bouwvakker'), vraag ik me af hoe het kan dat de ene na de andere vriendin zich de laatste tijd lijkt te bekeren tot liefdesvrijheid met extra knuffelcurriculum. Noem me preuts, noem me naïef, maar het is een ontwikkeling die me zowel nieuwsgierig maakt als verbaast. Waar komt het plotselinge verlangen naar seks met iemand anders dan je partner vandaan? En waarom zou je het überhaupt wíllen?

Mysterieus sleutelspel
Ik was een jaar of twaalf toen mijn moeder na een paar wijntjes te veel verhaalde over een of ander mysterieus sleutelspel dat in hun vriendenkliek vroeger vaak werd gespeeld. Mijn broer en ik keken op van onze aan elkaar gelinkte Gameboys. Een sleutelspel, dat klonk als iets waar we meer over wilden weten! Maar de lust verging ons snel toen we hoorden dat het idee van het spel blijkbaar was dat alle mannen hun huis- of autosleutels aan het einde van de avond in een pot deden, waarna het aan de vrouwen was om een willekeurige sleutel uit die pot te vissen. Daarna was het de bedoeling dat zij met de eigenaar van de sleutel naar huis gingen om seks te hebben, een beeld dat wij helemaal niet op onze kindernetvliesjes wilden zien. Mijn moeder stelde ons snel gerust: welnee, zij had nooit met die gekkigheid meegedaan, maar het kwaad was al geschied: 'Gadver, wat zijn jullie smerig!'

Het begrip open relatie stond voor mij in hetzelfde fenomeen uit lang vervlogen tijden, een overblijfsel uit de hippiecultuur dat nog maar heel af en toe oprispte. Maar inmiddels heeft het verschijnsel zijn weg weer gevonden naar de samenleving van nu, als een geest uit het verleden die opnieuw tot leven is gewekt. Exacte cijfers zijn er niet, maar uit onderzoek van 3vraagt, onderdeel van het EenVandaag-opiniepanel, blijkt dat bijna veertig procent van de Nederlandse jongeren niet gelooft dat mensen van nature monogaam zijn: 'Als we monogaam zouden zijn, werd er niet zo veel vreemdgegaan,' is de redenering. Gevolgd door: 'Monogamie is aangeleerd gedrag' en 'Monogamie is een maatschappelijke norm'. Een kwart van hen denkt daarom dat een open relatie, waarin je met een ander mag zoenen, daten of seksen, beter bij ze past.

'Mensen zijn zich steeds meer van de diversiteit van relaties en seksualiteit bewust, en erkennen dat er niet één 'juiste' manier is om een relatie te hebben,' bevestigt liefdesexpert en datingcoach Marie-José Bosch-Kuiper. 'Er is een groeiende acceptatie van niet-traditionele relatievormen in de samenleving, maar het helpt ook dat er allerlei sociale media en datingapps zijn die het laagdrempeliger maken om anderen te ontmoeten die openstaan voor niet-monogame relaties. Het wordt steeds meer als iets normaals en gangbaars gebracht en daarmee uit de taboesfeer gehaald, waardoor mensen eerder denken: hé, is dit niet ook iets voor ons? Ik zie dat het voor veel twintigers en dertigers een aantrekkelijk idee is om wel de lusten te hebben van een intieme en hechte relatie, maar niet de beperkingen die een traditionele relatie doorgaans met zich meebrengt.'

Polyamoreuze puzzel
'Trouwen is in principe gewoon vastleggen dat je voor elkaar zorgt en elkaars persoon bent,’ zegt vriendin C. als ik haar vraag waarom zij eigenlijk trouwde als ze toch ook nog seks wil hebben met anderen. ‘Het is fijn om samen een sterke basis te hebben, het leven te delen en af en toe ruimte te maken voor elkaars behoeftes, ook als die bij een ander liggen. Robbert en ik hebben allebei veel gedatet voordat we elkaar leerden kennen en dat vonden we heel leuk. We zijn het met elkaar eens dat het best raar zou zijn om nu de rest van ons leven alleen nog maar met elkaar te zijn. Als je seks hebt met iemand anders, dan doet je lijf een trucje dat het met je vaste partner niet doet.

Het zou toch zonde zijn om de sensatie van een onbekend stel handen op je lichaam, die opperste staat van opwinding, het hyperbewustzijn dat je alleen in dat allereerste begin ervaart, nooit meer te voelen?’ Blijkbaar is het iets wat bij veel mensen leeft, elkaar vrijlaten en lekker je eigen ding doen, vanuit de veiligheid van een vaste relatie. En ik geef toe: het idee van absolute eerlijkheid en communicatie, gecombineerd met de vrijheid om je eigen grenzen te bepalen, klinkt op een bepaalde manier ook best aantrekkelijk. Nieuwe ervaringen opdoen, jezelf beter leren kennen, misschien zelfs de relatie met je partner versterken.

Wie wil dat niet? Maar er zitten ook nogal wat haken en ogen aan een open relatie, want laten we eerlijk zijn: de meeste mensen – ik voorop – zijn niet helemaal immuun voor jaloezie. Weten dat je partner het met iemand anders doet kan pittig zijn, en vergt veel vertrouwen en zelfverzekerdheid. Daarnaast is er altijd het risico dat een van beide partners meer betrokken raakt bij een andere persoon en de balans in de relatie verstoort. Ik heb inmiddels bij meerdere bff’s gezien dat het proces van de open relatie toch iets minder vlotjes verloopt dan vooraf gedacht. Vriendin G. werd verliefd op een scharrel en ontdekte dat ze wel met twee mannen kan seksen, maar niet van twee mannen kan houden zonder steeds het gevoel te hebben dat ze er eentje tekortdoet.

Het was de echtgenoot van vriendin K. die tijdens het leggen van de polyamoreuze puzzel gevoelens kreeg voor een ander, waarop K. eerst nog vrijdenkend dacht: ik geef hem de ruimte, want meer liefde is meer liefde. Dat zal in veel gevallen kloppen, want er zijn legio stellen bij wie het wél werkt. Maar bij K. liep het toch spaak, omdat haar man en zijn scharrel elkaar niet wilden loslaten en in het geniep plannen maakten om sámen verder te gaan.

Volgens Bosch-Kuiper moet je uit het goede hout gesneden zijn voor een open relatie, want op de lange termijn lijken we volgens haar toch meer geschikt voor een monogame relatie tussen twee personen. ‘Dat heeft ook zeker beperkingen,’ geeft ze toe, ‘maar uiteindelijk wegen voordelen als veiligheid, vertrouwen en intimiteit tussen twee mensen toch vaak zwaarder dan de spanning, ontwikkeling of het gevoel van vrijheid in een open relatie.’ Het is volgens haar een misverstand dat je deze elementen mist in een monogame relatie, als je er maar je best voor doet en er eerlijk en open over communiceert. Bosch-Kuiper: 'Vind je dat al moeilijk in een monogame relatie, dan wordt een open relatie helemaal een uitdaging.'

Haar conclusie is: meer liefde is meer gedoe, tenzij je meer liefde bij elkaar vindt. Mocht dit je niet weerhouden om het zelf te proberen, dan is het goede oude sleutelspel misschien een leuk instapmodel. Wie tips wil, mijn moeder staat altijd open voor vragen.

Dit artikel stond in &C's oktobernummer van 2023.