Huilen op de werkvloer, 'kan' dat eigenlijk?

Je krijgt een brok in je keel, je stem begint te trillen en je ogen lopen vol. En dat voor de neus van je leidinggevende. Wat doe je: toegeven aan je tranen of maken dat je wegkomt?

Over de eerste keer huilen bij haar leidinggevende vertelt consultant Merel (26): 'Of ik ergens tegenaan liep, vroeg mijn manager tijdens een voortgangsgesprek. Ik zat niet lekker in mijn vel, twijfelde over van alles, maar had nou niet per se gepland dat allemaal op tafel te gooien. En ja hoor, ik voelde het opkomen. Ga nou please niet huilen, dacht ik bij mezelf. Ik zat nog in zo'n glazen hok ook, midden in de kantoortuin, waar íédereen het zou kunnen zien. Ongemakkelijk begon ik in mijn ogen te wrijven. Sorry, sorry, stotterde ik. Toen mijn manager wilde weten waarom het zo veel met me deed, kwam het snikken. Gelukkig vroeg hij of ik even alleen wilde zijn en ging hij tissues en een glas water halen.'

Bij Anna* (30), marketeer bij een museum, was de reactie op haar huilbui op werk minder prettig: 'Ik had me voorgenomen tijdens een teamoverleg mijn punt te maken, had helemaal hardop geoefend op de fiets en dan toch... op het moment suprême: huilen. En niet zo'n beetje ook. Toen mijn leidinggevende er later op terugkwam, kreeg ik met een vleugje sarcasme te horen: 'Wat fijn dat je je zo op je gemak voelt bij ons dat je zo durft te huilen. Maar was toch even naar het toilet gegaan... Ik ben hier niet om luiers te verschonen, toch?'

Huilen: als het over werkgerelateerde zaken gaat, lijken de meesten het op de werkvloer liever te vermijden. Moeten we onze tranen daar inderdaad verbergen of kan een huilbui best op zijn tijd?

Lees ook: Hila Noorzai: 'Ik vond het stom dat ik op werk huilde. Maar waarom?'

Emotioneel wrak
Uit een rondvraag blijkt dat veel vrouwen bang zijn voor reacties als 'Wat een huilebalk', 'Baby' of 'Nog zo'n emotioneel wrak'. En die angst is reëel, helaas: 'In sommige ouderwetse werkomgevingen loop je nog steeds het risico dat mensen je zwak vinden,' vertelt arbeidspsycholoog Wouter Vrooland. Maar laat die tranen alsjeblieft stromen als je de behoefte voelt, adviseert hij. 'Dat hele systeem van emoties hebben we niet voor niks. Huilen vergroot je bewustzijn van wat er speelt op dat moment. Je staat even stil bij het feit dat er iets niet oké is en maakt daarmee ruimte om te achterhalen wat er aan de hand is: waarom vind ik het zo erg wat die collega net zei? Wat zijn de mogelijkheden om beter met deze werkdruk om te gaan? Of hoe kan ik wat ruimte creëren voor mezelf? Wees ook vooral niet bang dat als je toegeeft aan de emoties, ze alleen maar groter worden. Zo werken emoties niet.'

Bovendien geef je met je tranen aan anderen het signaal af dat het niet goed met je gaat en vraag je daarmee om hulp, legt hoogleraar emoties en welbevinden Ad Vingerhoets uit. Misschien overbodig, maar we hebben het hier over emotionele tranen. In tegenstelling tot reflextranen – die de boel schoonspoelen wanneer je een ui snijdt – komen deze nadat emoties je traanklier aan het werk hebben gezet. Wetenschappers laten een interessant verschil in de samenstelling tussen de twee zien: emotionele tranen bevatten meer eiwitten dan reflextranen, waardoor ze aan je huid blijven plakken en trager over je gezicht stromen. Dit zou ervoor kunnen zorgen dat anderen je tranen eerder zien en dus signaleren dat je niet oké bent. Een ander emotioneel zien activeert namelijk dezelfde gebieden in het brein als wanneer je zelf emotioneel bent.

Lees ook: Huil jij ook altijd onder de douche? Dit is waarom

Grow up
Supermenselijk dus, huilen, en biologisch gezien heeft het zelfs een functie. Toch hebben we er op de werkvloer moeite mee. Britt* (54), leidinggevende bij de Rijksoverheid, is duidelijk over de ruimte die werknemers bij haar hebben om hun verdriet te tonen. Die ruimte is er, uiteraard, maar, zegt ze stellig: gedoseerd. 'Van professionals mag je verwachten dat ze hun emoties kunnen reguleren. Je moet niet om alles heel boos worden of in tranen uitbarsten. Dat vind ik ook ongeloofwaardig trouwens. Iemand die één keer per jaar in tranen uitbarst, neem ik serieuzer dan iemand die dat elke week doet. Grow up, denk ik dan wel echt. Zorg dat je volwassen communiceert over de dingen die je dwarszitten. Als iemand dat niet lukt of moeilijk vindt, stuur ik diegene naar een cursus om het te leren.'

Ook Petra Keuchenius, strategisch hr-adviseur, is redelijk terughoudend in het laten gaan van tranen op kantoor als het over werkgerelateerde zaken gaat. Huilen kan wel, maar het is belangrijk om de regie te blijven houden over wat je zegt en hoe je je gedraagt. 'Wanneer je je laat overmannen door je tranen, ben je minder in staat rationeel te reageren. Zo werken je hersenen nu eenmaal. De kans is groter dat je iets doet of zegt waar je je later niet prettig bij voelt.' Ontwikkel de vaardigheid om jezelf te reguleren, luidt haar advies dan ook. En dat is waar het bij Anna 'misging': 'Zodra de tranen begonnen te stromen, was er geen gesprek meer met mij te voeren. Ik kreeg mijn gedachten niet meer op een rij en wist niet wat ik moest zeggen. En al wist ik het wel, ik had zo weinig controle over mijn ademhaling dat ik toch niks wist uit te brengen. De frustratie over dit gebrek aan controle zorgde voor nóg meer tranen. Vreemd genoeg ging de rest van het team door met het overleg, terwijl ik daar maar zat te snotteren.'

Voor wie, zoals Anna, de regie verliest, heeft Keuchenius tips. 'Leer jezelf aan om te benoemen dat je geëmotioneerd raakt. Probeer woorden te geven aan wat er met je gebeurt. En las een pauze in voor jezelf. Die kan heel kort zijn: even naar het toilet, naar buiten gaan, wat water drinken. Zorg vervolgens dat je de aandacht naar je adem brengt. Rustig in- en vooral lang uitademen. Daardoor zakt de emotie. Je zenuwstelsel komt tot rust en je komt terug bij zinnen, waardoor je weer kunt kiezen hoe je reageert. Als je terugkomt bij je gesprekspartner kun je aangeven wat je prettig vindt: nu verder praten of het gesprek afbreken en het op een later moment afmaken. Soms is het ook oké om te laten weten dat iets je even naar de keel greep, maar dat het nu over is.'

Lees ook: Huilen op de crèche: waarom is het toch zo verdomde moeilijk om je kind los te laten?

De deur staat open
De experts hebben ook tips voor leidinggevenden die huilende werknemers voor zich hebben. Vrooland: 'Als iemand huilt, is dat een belangrijk signaal dat er iets niet in de haak is. Als leidinggevende zou je dan moeten willen weten wat er aan de hand is. Vraag waarom het iemand zo raakt, of het vaker gebeurt en of je samen naar oplossingen kunt zoeken.' Keuchenius geeft aan dat het belangrijk is om ruimte te geven aan de emoties van de ander. 'Leef je aan de ene kant in, maar ga niet helemaal mee met de emoties, zodat je zelf kunt blijven nadenken en iemand op dat moment kunt helpen. Geef de ander in elk geval het gevoel dat de tranen er even kunnen zijn en leg vervolgens verschillende opties voor. De een wil praktische oplossingen, voor de ander is een luisterend oor al genoeg.’ Bij Merel ging het in het glazen hok zoals het hoort: 'Toen mijn manager terugkwam met tissues en water, was ik rustig en kon ik uitleggen wat me dwarszat. We zochten samen naar een oplossing en daarna gaf hij aan dat ik alle tijd moest nemen die ik nodig had. Ik ben even naar de wc gegaan en kon daarna weer doorwerken.'

Zo simpel als het boekje volgen is het niet altijd: 'Je neemt als leidinggevende toch ook jezelf mee,' geeft Britt aan. 'Ik ben van nature niet zo snel in tranen en verwacht dat gedrag daardoor ook minder snel van anderen. En natuurlijk, als ik een werknemer snotterend bij me heb, reageer ik begripvol. Die persoon zit daar zelf ook niet graag in tranen en ik zie het ook echt wel als signaal dat er iets aan de hand is en dat ik daar iets mee moet.' Liever zorgt ze er daarom voor dat het niet tot een uitbarsting hoeft te komen. Voornamelijk door in gesprek te blijven: 'Mijn deur staat altijd open. Ik zorg dat ik veel op kantoor ben en bouw momenten in, tijdens overleggen en bij de koffie bijvoorbeeld, om mensen te laten weten dat ze met dingen mogen komen als ze ergens mee zitten. Of ik vraag nog een keer extra hoe het met iemand gaat als het de week ervoor wat minder lekker ging.' Haar eigen tranen – als die er al zouden zijn op werk – laat ze overigens niet snel gaan bij werknemers: 'Ik wil voor hen toch een firewall zijn en vind dat ik als leidinggevende degene moet zijn die een alternatief of way out kan bieden. Dat betekent trouwens niet dat mijn team geen emoties van me ziet. Ik laat juist graag zien dat ik het zelf soms ook niet weet of worstel met dingen, en als ik boos ben, geef ik dat echt wel aan. Maar tranen, ja, dat vind ik next level.'

Dit artikel stond in &C's juninummer van 2024.