Steeds weer die foute partner? Waarom in relatietherapie gaan als single je liefdesleven redt

Wat doe je als je relatie niet lekker loopt? Of als je jezelf een ongeluk datet, maar het nooit langer dan drie maanden met iemand volhoudt? Als relaties keer op keer stuk lopen op hetzelfde punt? Tegenwoordig trekken we steeds sneller aan de bel en doen the work voordat het misgaat.

Relatieonderzoeker en universitair hoofddocent van Tilburg University Tila Pronk: 'Al twintig jaar doe ik onderzoek naar relaties en ik zie dat het taboe op (relatie)therapie kleiner wordt. We zijn meer open over het feit dat we soms een beetje hulp nodig hebben om een fijne relatie te hebben en houden. Vooral de huidige generatie van midtwintigers is opgegroeid in een tijd waarin we onze mentale gezondheid gelukkig heel serieus nemen. Daarover praten en jezelf ontplooien is veel normaler dan in vorige generaties.' Daarin past volgens Pronk ook de trend van solo relatietherapie.

'Exacte cijfers over hoeveel mensen alleen in relatietherapie gaan zijn er nog niet, maar ook ik zie het toenemen. En het zijn vooral vrouwen die hierin het voortouw nemen.' Het mooie is dat je geen partner nodig hebt om in solo relatietherapie te gaan. 'Het draait vooral om het opbouwen van een liefdevolle relatie met jezelf, zodat je de kans vergroot dat je een partner kiest die wél bij je past,' aldus relatietherapeut Sabine Wensing.

Moed, bewustzijn en eerlijkheid
'Relaties zijn een spiegel van wie we zijn,' zegt Wensing. 'Ze laten onze patronen zien, de imprints die we vanuit onze jeugd en eerdere relaties hebben meegekregen, onze overtuigingen, behoeftes en triggers. In relatietherapie met jezelf gaat het niet om het fixen van een relatie, maar om het leren kennen van jezelf. Want als je jezelf goed kent, weet je wat je meebrengt in een relatie en welke patronen en schaduwkanten je op de ander projecteert. Ook kun je daarna bewuster kiezen hoe je in een relatie staat en je authentieker verbinden. Niet alleen met een partner, maar ook met vrienden, familie en collega’s.'

Lees ook: Fadime verliet haar man toen hij thuis kwam te zitten: 'Hij vond het wel best: geen baas, geen wekker, gratis geld'

Volgens Wensing is de liefde dé plek waar het meest zichtbaar wordt wat er vanbinnen leeft, het is waarin we ons het meest kunnen verliezen. 'In de liefde zoeken we naar goedkeuring, passen we ons aan of trekken we ons terug. Het doel is om volledig jezelf te kunnen zijn in een relatie. Dat klinkt eenvoudig, maar het vraagt moed, bewustzijn en eerlijkheid. Daar begint relatietherapie met jezelf mee. Het is voor singles die voelen dat er iets fundamenteels in hen zit dat ze willen helen voordat ze een nieuwe relatie aangaan. Je trekt bijvoorbeeld steeds weer de verkeerde partners aan, verliest jezelf of gaat heel hard werken in relaties. Maar ook als je - single of niet - veel zorgt voor een ander en minder voor jezelf, als je moeite hebt met grenzen aangeven, als je aan het herstellen bent na een intensieve relatiebreuk of als je überhaupt bewust wil investeren in een volwassen en gezonde liefdesrelatie, is solo relatietherapie een goede keuze.' Dat laatste was voor Debby Gerritsen (47), AD-columnist, podcastmaker en auteur van Liefdeslessen, de reden dat ze vijf jaar geleden in relatietherapie met zichzelf ging.

Afpellen
Debby klopte aan bij Joey Steur die in haar 'Praktijk de liefde' tot die tijd alleen stellen behandelde. ‘Het is niet dat ik nooit gezocht heb naar de liefde. Vanaf mijn twintigste heb ik meerdere relaties gehad, maar het was hét nooit. Ik zocht de oorzaak van mijn relatieproblemen vaak buiten mezelf, maar er kwam een punt dat ik dacht: misschien moet ik eens naar mezelf gaan kijken. Bij de relatietherapeut kwam ik met de vraag: waarom loop ik steeds vast in relaties? Samen zijn we dat laag voor laag gaan uitpluizen. We keken onder andere naar wat er steeds misging in mijn relaties, hoe de relatie van mijn ouders eruitzag, op welke types ik val en wat mijn hechtingsstijl daar allemaal over zegt. Ik koos meestal voor mannen die er niet voor me waren en die niet naast me stonden om een arm om me heen te slaan. Ik koos voor onveiligheid. Dat patroon bleek terug te voeren naar mijn vader die - hoewel hij goed was voor ons gezin - wel veel werkte en afwezig was.

Daarnaast kampte ik met een mega verlatingsangst. Ik klampte me aan partners vast en raakte in paniek als ze niet de juiste dingen zeiden of deden. Als ze een beweging uit de relatie maakten door zich bijvoorbeeld emotioneel terug te trekken, ging ik heel erg overcompenseren.' Het doorzien van haar patronen was stap één voor Debby, toen moest ze door met stap twee: voelen. 'Mijn therapeut zei: je kan het allemaal heel goed beredeneren, maar je moet het leren voelen. Dat was ontzettend raak. Ik wist het ook allemaal wel, maar moest de signalen leren herkennen in mezelf, het stemmetje dat zegt: deze man is eigenlijk niet goed voor me. Dat vond ik moeilijk, maar door middel van oefeningen kwam ik meer in contact met mijn gevoel.'

Geen archeologie
Dat is volgens Wensing direct het verschil met gewone therapie. 'Solo relatietherapie is toekomst- en transformatiegericht. We reflecteren wel op het verleden, maar zijn geen archeologie aan het bedrijven, zeg ik altijd. Bij gewone therapie blijf je soms te lang in het verleden hangen. Natuurlijk kijken we bij solo relatietherapie ook naar het gedrag in vorige relaties en alles wat is geleerd over de liefde, maar we kijken vooral vooruit. Waar kun je groeien en wat kunnen je nieuwe manieren worden van liefhebben? Daarvoor is het belangrijk om hoofd, hart en lijf te verbinden. Want vaak weten we het allemaal wel, maar als je voelt wat er in je lichaam gebeurt en is opgeslagen en je daarmee verbindt, werk je aan de oorzaak in plaats van symptoombestrijding.'

Er worden diverse oefeningen gebruikt om deze verbinding aan te gaan, zoals de 'Check-in met jezelf'. Wensing: 'Wanneer je merkt dat iets of iemand je raakt, een uitdaging biedt of een trigger oproept in de liefde of verbinding, ga dan even rustig zitten en neem drie diepe ademhalingen. Voel hoe je lichaam ontspant, hoe je voeten stevig contact maken met de grond en hoe je aandacht in je lijf komt. Stel jezelf vervolgens de volgende vragen: Word ik gezien? Ben ik het waard om van gehouden te worden? Doe ik ertoe? Beantwoord deze vragen alleen vanuit jezelf, niet vanuit wat een ander doet of zegt. Ideaal is dat op je op elke vraag een ja voelt als antwoord. Voelt een antwoord nog niet als ja? Zie dat dan als een uitnodiging om met jezelf aan de slag te gaan en te onderzoeken wat er nodig is om die ja te kunnen geven. Vaak is deze oefening heel confronterend, want er zijn zoveel mensen die nee tegen zichzelf zeggen. Herhaal de oefening bij iedere trigger of uitdagende situatie. Zo train je jezelf om bewuster, rustiger en liefdevol te reageren - zowel naar jezelf als naar anderen.'

Oefenmateriaal
Debby kreeg van haar relatietherapeut de opdracht om een andere keuze in mannen te gaan maken. Te kiezen voor veiligheid. ‘Dat voelde voor mij als een vrije val, doodeng.’ Ze krijgt direct ‘oefenmateriaal’ als ze haar huidige liefde tegenkomt. ‘Toen ik Sander ontmoette, zat ik door de therapie zoveel beter in mijn vel. Ik kon rustig blijven tijdens onze eerste ontmoeting en contact. Ik wist: dit komt goed. Liet ik me voorheen meeslepen met wat een ander wilde, nu wist ik zeker: ik wil een relatie en met iemand oud worden.’ Hoewel alles goed lijkt te gaan, komt Debby’s verlatingsangst toch om de hoek kijken.

Lees ook: Vroegkomer of laatkomer? Blijkbaar ligt dat dieper in ons besloten dan we denken

‘In het begin appten we veel. Op een dag ging Sander naar Liverpool en stappen met zijn vrienden. Op een gegeven moment hoorde ik niks meer van hem. Ik raakte compleet in paniek en dacht: zie je nou wel, hij is niet te vertrouwen! Hij hangt vast ergens in de lampen met allemaal vrouwen. Er was nul aanleiding voor die gedachten, maar er draaide een film in mijn hoofd die ik niet kon uitzetten. Ik kreeg hartkloppingen en lag te malen in bed. Het was een spiraal waarin ik wegzakte en het bracht herinneringen naar boven van exen die me hadden bedrogen. Maar dit keer zag ik ook wat er allemaal gebeurde in mijn hoofd en lijf - alsof ik er voor het eerst echt bewust bij was. De volgende ochtend vertelde ik Sander dat ik ergens het gevoel had dat ik dit nog niet 'mocht' zeggen omdat we elkaar nog maar net kenden, maar dat ik een slecht gevoel had gehad bij die nacht en de plotselinge contactstop. Hij gaf aan dat hij het niet zo fijn vond, het voelde voor hem een beetje als controle. Maar als ik het fijner vond dat hij voortaan zou laten weten waar hij was, dan wilde hij dat best doen. Zo'n rustige en veilige reactie was ik niet gewend. In eerdere relaties liepen dit soort gesprekken meestal uit op ruzie of drama. Mijn eerdere patroon was om te blijven pushen en op zoek te gaan naar bewijs van mijn vermoeden dat-ie was vreemdgegaan. Maar dit was het moment dat ik bewust heel anders reageerde dan voorheen, met helderheid en rust. Ik had in de relatietherapie geleerd te ontspannen op dit soort momenten. En het hielp natuurlijk ook dat Sander veilig naar mij toe reageerde.'

Inmiddels zijn ze alweer bijna vier jaar gelukkig en is Debby ontzettend blij dat ze in relatietherapie met zichzelf is gegaan. 'Ik heb met een helikopterview boven mijn eigen leven gehangen en gezien waar ik welke patronen toepaste. Ik heb geleerd wat mijn eigen aandeel is in relaties, met vrienden, familie en in de liefde, en hoe ik daar zelf invloed op heb. En wat ik kan doen als ik in paniek schiet. En misschien wel de belangrijkste les uit solo relatietherapie: ik leerde dat ik in de liefde veel meer vanuit zelfliefde mag kiezen. Het klinkt heel cliché, maar ik heb ontdekt dat het waar is: je moet eerst van jezelf houden, voordat je een ander kan liefhebben.'

Liefdeslessen op school
Wensing vindt het mooi dat Debby helderheid en rust noemt. 'Dat zijn samen met een dieper zelfvertrouwen de belangrijkste winsten die je uit deze therapie haalt. Je ervaart meer autonomie en authenticiteit, de meest essentiële onderdelen om een gezonde verbinding aan te gaan. Daardoor ben je minder afhankelijk van de goedkeuring van een ander en sta je meer open voor echte intimiteit.'

Je hoeft overigens ook niet alles geheeld te hebben voordat je in een andere relatie stapt, zegt Wensing. 'Het kan mooi zijn om tijdens de therapie af en toe te daten zodat je oefenmateriaal hebt. Zo leer je sneller wanneer je patronen en schaduwkanten naar boven komen en hoe je kunt reageren. Na het traject ben je daar bewuster van en kun je er helder over communiceren, waardoor je waarschijnlijk iemand aantrekt die beter bij je past. Maar het kan ook zo zijn dat je in het begin toch nog in een relatie duikt met een type dat niet bij je past, omdat het vertrouwd voelt. Toch zal je het nu sneller herkennen en misschien na twee maanden met de relatie stoppen in plaats van na twee jaar.'

Wensing wil nog een keer benadrukken: ‘Solo therapie is geen datingadvies of relatieredder. En je hoeft geen dramatisch liefdesleven te hebben gehad om in solo relatietherapie te gaan, ook als serial single is dit een investering voor de toekomst. Stel dat we allemaal al vanaf jonge leeftijd leren hoe je een liefdevolle relatie met jezelf opbouwt - niet als iets wat je later moet ‘repareren’, maar als een soort basisvak op school - dan zou ons heel veel relatieleed bespaard blijven. Als je verbinding voelt met jezelf, met je gevoelens, grenzen en verlangens, dan wordt iedere relatie daarna lichter, puurder en meer voedend.’

Dit en meer lees je in de spiksplinternieuwe &C