Zo weet je of je verslaafd bent aan liefde

Altijd al op zoek geweest naar de volgende verliefdheid, niet omdat je iemand liefhebt, maar omdat je niet zonder kan. Voor sommige mensen is liefde niet verbondenheid maar een verslaving. Elizabeth Gilbert, is terug met een onverbloemd boek over haar liefdesverslaving die haar tot het randje van de afgrond bracht.

Bridget Jones zong het ooit al zo mooi: I can't live, if living is without you. Tikje overdramatisch? Zeker. En dat mag best even als je relatie ten einde komt. Maar er zijn mensen die écht niet zonder de aandacht en bevestiging van een ander kunnen. Die zichzelf pas als 'heel' of waardevol zien als ze zich omringd voelen door andermans liefde. Na het einde van een relatie weten ze niet hoe snel ze zich weer in iemands armen moeten storten voor een nieuw shotje liefdesdrug, want de afkickverschijnselen kunnen heftig zijn.

Dat sommigen daarin ver, heel ver gaan laat Elizabeth Gilbert (schrijver van Eten, bidden, beminnen) zien in haar nieuwe boek Tot aan de rivier. Gilbert spaart zichzelf totaal niet als ze the good, the bad en the ugly van haar leven als codependent deelt. 'Wil je weten hoever ik bereid ben te gaan om aan mijn eigen verborgen behoeften en honger te voldoen? Om liefde te verdienen? Daarvoor geef ik alles op wat ik heb. Ik blijf geven, tot het bittere eind aan toe.'

Zo schetst ze hoe ze miljoenen dollars uitgaf aan iedereen die haar hulp maar nodig leek te hebben, een praktisch onbekende bij haar liet intrekken en van de ene affaire naar de andere hopte - hoeveel verwoesting ze daarbij ook achterliet. Centraal in haar boek staat de relatie met haar beste vriendin Rayya. Wanneer die ongeneeslijk ziek blijkt, kan Gilbert haar romantische gevoelens niet langer voor zich houden en storten ze zich in een relatie.

Als Rayya vanwege de pijn terugvalt in haar drugsverslaving en Gilbert niet meer de liefde van haar krijgt die ze zo hard nodig heeft, gaat het bergafwaarts. In een wanhopige poging Rayya’s liefde terug te winnen, haalt ze zelfs schone naalden voor haar en helpt ze haar haar arm af te binden om te spuiten. 'Ik kan het precieze moment niet aanduiden waarop ik al mijn wil en zeggenschap aan Rayya overdroeg, of wanneer ik besloot dat het mijn taak in het leven was om in al haar verlangens te voorzien - ongeacht wat dat mij lichamelijk, emotioneel of financieel kostte.'

Sociaal geaccepteerde verslaving
Claudia Krumme is auteur van Van leed naar liefde en oprichter van Codependentie Experts. Onder die vlag runt ze al decennia- lang een GGZ-instelling voor codependents (onder wie liefdes- verslaafden) en organiseert ze retreats op Ibiza en jaartrainingen in Nederland. 'Ik heb jarenlang in verslavingsklinieken gewerkt en zag dat bijna alle vrouwen die worstelen met middelenverslaving ook worstelen met codependentie en liefdesverslaving. Liefdesverslaving betekent dat je niet kan leven zonder liefde: jouw drug of choice is dat je continu die romantische klik wil ervaren. Daaronder zit codependentie waarbij je anderen belangrijker maakt dan jezelf.'

'Een groot probleem is dat liefdesverslaving een sociaal geaccepteerde verslaving is. Het is in onze maatschappij bijna de norm dat je een relatie hebt, waardoor niemand ervan opkijkt als je er fanatiek naar op zoek bent. Ieder mens zou ook alleen gelukkig moeten kunnen zijn, maar liefdesverslaafden zien romantische verwikkelingen als een must. Ze zijn liever ongelukkig mét iemand dan dat ze proberen alleen gelukkig te zijn.' Liefdesverslaafden lijden er ook echt onder als ze geen relatie hebben.

Krumme: 'Ze voelen zich somber als single, zijn bang dat ze alleen achterblijven. Ze hebben het idee dat liefde niet voor hen is weggelegd en maken het heel zwaar met gedachtes als: iedereen heeft een relatie behalve ik. Het merendeel van hun tijd zijn ze obsessief bezig om in contact te komen met leuke mannen of vrouwen. Ze zitten continu op datingapps, op zoek naar die nieuwe dopaminekick. Onderliggend draait het om de behoefte aan liefde, aandacht en erkenning.'

Ook de manier waarop ze verliefd worden, verschilt volgens Krumme van gezonde verliefdheid: ze halen verliefdheid en intense aantrekkingskracht vaak door elkaar. 'Gezonde verliefdheid heeft niet van die extatische pieken en dalen. Die liefde is stabiel en je verbindt je met iemand omdat je die persoon grappig vindt en hij of zij goed bij je past. Maar een liefdesverslaafde kan in vuur en vlam gezet worden door iemand die die niet eens leuk vindt.

Ik zie het als broccoli en chocolade: beide zijn lekker, maar ze geven een heel andere kick en een van de twee is maar gezond.’ Of zoals Gilbert schreef: 'Liefdesverslaving begint altijd met een toestand van extase (...) en eindigt altijd op dezelfde manier – alleen op de vloer van een badkamer, verwoest met alleen nog maar pijn.'

Tekort opvullen via de ander Gilbert omschrijft de loop van haar verslaving als volgt: 'Fantasie, gevolgd door waanzinnige verliefdheid, gevolgd door verleiding, gevolgd door verwikkeling, gevolgd door jezelf volledig verliezen, gevolgd door obsessie en wanhopig verlangen, gevolgd door wanhoop, instorten en eenzaamheid – en dat keer op keer weer. Waarom blijf ik dat doen?' Daarop geeft Hannah Cuppen antwoord in haar (online) trainingen en haar boek Liefdesbang.

'Liefdesverslaafden zijn vaak mensen met verlatingsangst en bindingsangst die samen vastzitten in een 'liefdesbange dans'. Zij hebben een afhankelijkheidsrelatie, wat dé voedingsbodem voor verslaving is. Mensen met verlatingsangst zoeken liefde en houvast bij de ander. Ze maken zich afhankelijk van diens goedkeuring en bevestiging en doen er alles aan om de ander aan zich te binden en laten zichzelf daarbij in de steek. Hun achterliggende gedachte is: ik kan niet zonder de ander.

Mensen met bindingsangst willen niet echt verbinden en blijven dus op afstand en trappen continu op de rem. Hun achterliggende gedachte is: ik doe het wel alleen, ik heb niemand nodig. Die overtuiging is echter schijn, want ze kunnen het helemaal niet alleen, daarom houden ze lijntjes met anderen open. Zij zijn dus net zo liefdesverslaafd als de verlatingsangstigen. Die zoeken op hun beurt niet toevallig liefde bij mensen die zich helemaal niet kunnen binden: ze zijn zelf net zo bang voor echte intimiteit.

Lees ook: Kom maar op: een orgasme krijgen heeft deze 13 voordelen

Door te focussen op hun partner of die te willen 'redden', hoeven ze niet bezig te zijn met de eigen hechtingswonden.' Bij mensen die in deze dynamiek komen, is er vroeger dan ook iets misgegaan in het hechtingsproces. Cuppen: 'Als kinderen geen (emotioneel) veilige basis ontwikkelen en er weinig aan hun behoeftes wordt voldaan, ontstaat er een innerlijke leegte en tekort en dat gaan ze als volwassene via een partner proberen op te vullen. Daar zit de voedingsbodem voor verslaving.'

Afkicken van liefdesverslaving
Als een relatie uitgaat, reageren liefdesverslaafden net als andere verslaafden die hun dagelijkse shotje niet meer krijgen: niet goed. Cuppen ziet bij haar cliënten een enorm eenzaam gevoel en diep gemis als ze er alleen voor komen te staan. 'Mensen die op eigen benen staan, blijven staan als de ander omvalt. Maar bij liefdesverslaafden is het de vraag of ze voldoende stevigheid, draagkracht en innerlijke veiligheid hebben ontwikkeld om niet ten onder te gaan. Veel mensen gaan dus voor de twintigste keer terug naar dezelfde partner of vullen het op met een andere verslaving, alles om dat eenzame gevoel maar niet te hoeven voelen.'

'Maar om te helen, moeten we rouwen om dat wat we in onze jeugd zo graag hadden gehad: liefde, warmte, geborgenheid, veiligheid, koestering. Dat erkennen en doorvoelen is best een klus, maar dat kunnen we als volwassenen écht aan. Alleen dan kan de nodige transformatie plaatsvinden.' Krumme ziet echte afkickverschijnselen bij liefdesverslaafden die even geen romantische verwikkelingen hebben.

'De functie van verslaving is vluchten of gevoelens onderdrukken. Als een relatie uitgaat of er even geen dates zijn, valt de dopaminekick weg en komen onthoudingsverschijnselen naar boven.Alles wat je altijd met pleisters had afgedekt, borrelt ineens op: onrust, eenzaamheid, leegte. Door onthouding geef je jezelf de kans om die onderliggende wonden uiteindelijk te helen. Dat kan heel spannend zijn en veel onrust geven, zeker als je het niet gewend bent. Daarom zou ik altijd adviseren om dat onder professionele begeleiding te doen.'

Wellicht komt het dan niet zover als bij Elizabeth Gilbert die zelfs concrete plannen had gemaakt om haar partner te vermoorden. 'Ik wil dat mensen begrijpen hoe krankzinnig je van codependentie kunt worden. Het had niet veel gescheeld of ik had mijn partner met voorbedachten rade en in koelen bloede vermoord omdat ze mij haar liefde had ontzegd en omdat ik ongelofelijk moe was.'

Uiteindelijk kwam Gilbert terecht bij een groep voor anonieme liefdesverslaafden waar ze het twaalfstappenprogramma volgde en maakte ze met haar sponsor een clean datingplan waarop bijvoorbeeld staat geen eerste dates van een week te hebben. En vooral: ook zij leerde zélf voor haar innerlijke kind te zorgen en dat niet meer uit te besteden aan anderen. Cuppen bevestigt dat het kan helpen om hulpbronnen in te bouwen voor als je weer bijna de fout ingaat.

Lees ook: Yikes: er is een nieuwe winterse datingtrend (en hij is ijskoud)

'Bel bijvoorbeeld een buddy of een vriend die je kan spiegelen als je een impuls hebt. Die kan je erop wijzen dat je die persoon wil benaderen uit een tekort, wat je verder weg brengt van jezelf. Of stel je impuls uit en ga een uur wandelen om tot jezelf te komen en te voelen wat je werkelijke behoefte is. Kijk welke stap je kan zetten om dit dan aan jezelf te geven. Dit helpt je allemaal om weer in je volwassen deel te komen dat weet wat goed voor je is, in plaats van het kinddeel dat zoekt naar wat vertrouwd is.'

Jezelf als basis
Elizabeth Gilbert is inmiddels vijf jaar 'clean' en in haar geval betekent dat: single, celibatair en - in haar woorden - zonder iemand gebruikt te hebben. ‘Ik kan tegenwoordig in mijn eigen emotionele behoeften voorzien, met respect, zorg en geduld.’ Dat zijn grote stappen voor iemand die eerder in haar boek nog schreef dat ze verdomme niet wéét hoe ze voor zichzelf moet zorgen en dat dat precies het probleem is. Dat wél leren is dan ook enorm belangrijk.

Cuppen: 'Het is superhelend om je eigen basis te leggen en je autonomie te voelen. Dan merk je dat je dingen alleen kunt, dat je eigenwaarde wordt versterkt en dat je keuzes maakt vanuit wat echt belangrijk is. De beste relatie is de relatie met jezelf: hoe maak ik mijn leven mooi voor mezelf? Als je drie dingen bedenkt die je het allerliefst van een partner wil en die aan jezelf geeft, dan legt dat een heel mooi fundament voor de beste versie van jezelf. Je trekt dan mensen aan die horen bij die versie van jezelf en niet bij je tekort, anders kom je weer bij verslaving uit.'

Dus hoe moeilijk ook: erken je probleem, zoek hulp, kick bewust af, feel the feels en neem de tijd om te rouwen om wat je niet hebt gekregen als kind. Misschien ontdek je dan uiteindelijk dat alles wat je bij een ander zocht allang in jezelf zit.

Scoor &'C's nieuwste editie nu hier!