Kun je hersenletsel oplopen in een achtbaan? De neuroloog legt uit

We zitten veel in achtbanen met z’n allen. Het liefst met een looping of drie en een foto waardoor we ons leven heroverwegen. Maar wat doet dit ritje met je hersenen? En wanneer moet je je zorgen maken? We legden het voor aan Marcel Ariës, neuroloog-intensivist bij Maastricht UMC+.

Wat gebeurt er eigenlijk in je hersenen als je door een looping schiet?
Je lichaam krijgt tijdens een achtbaanrit te maken met flinke versnellingen en abrupte veranderingen van richting. Vooral als je hoofd daarbij snel draait of plotseling wordt afgeremd, kunnen er krachten op je hersenen komen te staan. ‘Je hersenen liggen in een badje van hersenvocht. Als je schedel plotseling van richting verandert, bewegen je hersenen niet precies op hetzelfde moment mee.’ Dat kan een soort botsing tegen de harde schedel veroorzaken. ‘Dit kan onder andere zorgen voor hoofdpijn, misselijkheid of braken.’ Het draait dus niet alleen om de topversnelling van de achtbaan, maar ook om hoe abrupt je hoofd van richting verandert en hoeveel hersenen daarbij draaien. Met andere woorden: niet alleen het karretje gaat alle kanten op, ook je hoofd kan het zwaar krijgen.

Zijn loopings en scherpe bochten gevaarlijker dan een gewone afdaling?
Dat hangt onder meer af van de bewegingen die je hoofd maakt. ‘Vooral de plotselinge veranderingen van richting, het schokken van de baan en de draaiende bewegingen kunnen risicovol zijn.' De krachten die op je hoofd en nek werken kunnen veel hoger zijn dan op de rest van het lichaam. Neem de Amerikaanse achtbaan X2, waarbij de karretjes ook om hun eigen as draaien. Daardoor komen er extra draaiende bewegingen bij. ‘Die zorgen ervoor dat het hoofd meer beweegt en de hersenen extra krachten ondervinden.’

Betekent dat dat iedere looping gevaarlijk is? Nee, zo simpel ligt het niet. 'De precieze bewegingen en krachten zijn van belang, en over het risico van afzonderlijke achtbanen zijn bij mijn weten weinig verontrustende gegevens.'

En als je ondersteboven hangt?
Stel: de achtbaan valt stil en jij hangt daar, met je hoofd naar beneden. Wat dan? ‘Als je langere tijd ondersteboven hangt, kan het moeilijker worden voor het bloed om vanuit je hoofd terug te stromen naar het hart. Dat kan klachten veroorzaken, zoals hoofdpijn door hogere hersendruk. Gezonde mensen kunnen dit doorgaans korte tijd prima opvangen.’ Hoe langer je in die positie blijft hangen, hoe erger de situatie kan worden. Met een paar minuten hoef je je geen zorgen te maken, maar hang je er uren, dan is het een ander verhaal. Gelukkig is een achtbaan die minutenlang stil hangt terwijl jij ondersteboven bungelt niet het standaardprogramma van een pretparkdag.

Hoe vaak komt hersenletsel door achtbaanritten in Nederland voor?
‘Daar is weinig goed onderzoek naar gedaan.’ Zelf heeft Ariës nog nooit een patiënt behandeld die na een achtbaanrit op de intensive care belandde. Ook zijn er, voor zover hij weet, geen grote onderzoeken of bekende gevallen die erop wijzen dat hersenletsel door achtbanen in Nederland vaak voorkomt. Geen reden dus om je abonnement op de Efteling meteen op te zeggen. Wel is het goed om te weten wat er tijdens zo’n rit met je hoofd gebeurt.

Wanneer moet je je wél zorgen maken?
Een beetje duizelig zijn of een maag hebben die na een heftige rit een eigen leven leidt, hoeft niet meteen reden tot paniek te zijn. Maar sommige klachten moet je niet wegwuiven. ‘Aanhoudende hoofdpijn, misselijkheid, braken, duizeligheid of verwardheid moet je serieus nemen. Blijven de klachten bestaan, zoek dan medische hulp. Luister naar je lichaam.’ Voel je je na een rit niet goed? Stap dan niet meteen opnieuw in voor een tweede ronde. Ook mensen die snel flauwvallen, zwanger zijn of bloedverdunners gebruiken, moeten extra voorzichtig zijn.

Dus, moeten we de achtbaan dan maar overslaan?
Niet per se. Volgens Ariës is er voor de meeste mensen geen reden om direct bang te zijn voor achtbanen. De belangrijkste les: geniet gerust van die versnellingen, maar neem klachten serieus en forceer niets als je je niet goed voelt. 'Je hebt maar één paar hersenen!'