Even eerlijk: mag je kind terugmeppen?

Na een incident in de speeltuin vraagt freelance journalist en moeder Tara Stokdijk zich af: hoe maak ik mijn kind weerbaar? En nog belangrijker: als je kind een klap krijgt, mag je dan terugslaan? Of bestaan er andere geweldloze manieren om je kind weerbaarheid te geven?

Als moeder van een kind van tweeënhalf jaar bevind ik me bovenmatig veel in speeltuinen. Niet per se mijn favoriete hobby: mezelf samen met mijn dochter van een krappe kinderglijbaan persen. Wat ik wél leuk vind aan speeltuinbezoeken is het observeren van andere ouders. Gewoon om te kijken hoe zij de boel aanpakken.

Zo ontstond er laatst een opstootje tussen een stel kleuters van een jaar of zes. Een van de jongens liep zo snel als-ie kon naar zijn moeder. 'Wat zeg ik nou altijd?' riep zij streng. 'Als je een klap krijgt, moet je altijd terugslaan.' Het beteuterde joch werd weer richting de andere kleuters gestuurd. De opdracht: een mep terug verkopen.

Ik kan me best voorstellen wat de moeder in kwestie gedacht moet hebben: zo kweek ik een kind dat van zich afbijt. Eentje om wie ze zich geen zorgen hoeft te maken, omdat-ie z'n mannetje toch wel zal staan. Zelf hoop ik ook dat mijn dochter later een beetje weerbaar is. Moet ik haar dan ook nu al leren dat ze haar mollige peuterknuistjes kan gebruiken om erop los te meppen? Of zijn er nog andere, geweldloze manieren om kinderen weerbaar te maken?

Weerbaarheidsspier trainen
Die laatste vraag stel ik aan ontwikkelingspsycholoog Steven Pont. Ik leg hem de speeltuinsituatie voor. Waar ik had verwacht dat hij het totaal oneens zou zijn met de aanpak van de moeder, blijkt dat niet het geval. Het feit dat zij haar zoon heeft teruggestuurd om de situatie zelf op te lossen, vindt hij niet per se verkeerd. Hij is dan ook geen fan van ouders die overal tussen springen. 'Je ontneemt je kind dan de mogelijkheid om een belangrijke les te leren, namelijk: wat gebeurt er als ik het op deze manier oplos? Een groot onderdeel van weerbaarheid opbouwen is leren dat je zelf tot een oplossing kan komen. Dat geeft vertrouwen.'

Als voorbeeld neemt Pont een toren. 'Stel dat je kind een toren bouwt en je ziet dat die bijna om gaat vallen. Dan kun je snel opspringen en voorkomen dat die toren omvalt, maar je kunt het ook mis laten gaan. Zo geef je je kind de kans om zijn weerbaarheidsspier te trainen, want weerbaarheid is ook dat je je niet te snel uit het veld laat slaan bij tegenslag. Tegenslag is namelijk onderdeel van het leven. Je wil niet dat je kind pas tegenslag tegenkomt na zijn achttiende in de grote boze buitenwereld. Laat 'm ook al tegenslag ervaren in de kinderwereld.'

Lees ook: Spreken in het openbaar: hoe doe je dat in godsnaam?

Wat Pont niet toejuicht is het aanzetten tot geweld. 'Ik snap dat die moeder wil dat haar kind een grens trekt: mij sla je niet. Door een klap terug te verkopen, wordt die grens getrokken. Maar dat iets werkt, betekent niet dat het een goede aanpak was. Als ik iemand een pistool op het hoofd zet, doet diegene ook wat ik wil. Dat maakt het geen topplan.'

De speeltuinmoeder leert haar kind dat agressie een oplossing is. 'Het zou fraaier zijn als ze haar kind een andere route zou aanleren, namelijk dat je ook grenzen kunt stellen zonder geweld te gebruiken. Wat kinderen van zes ook niet overzien is dat er op deze manier relatieschade optreedt. Zijn actie heeft gevolgen: namelijk dat het er niet gezelliger op wordt in de speeltuin.'

Wat had de moeder in kwestie beter kunnen doen volgens Pont? ‘Ze had met haar kind kunnen bespreken wat er aan de situatie vooraf is gegaan. Is er een aanleiding geweest voor die klap? Heeft haar kind daarin een rol gehad? Natuurlijk legitimeert dat die klap niet, maar zo leert het kind wel hoe hij in deze situatie terecht is gekomen. Vervolgens hadden ze kunnen bespreken hoe het kind had kunnen reageren.’ Geweldloos een grens trekken dus.

Hoe doe je dat? Dat vraag ik aan Tamar de Vos. Zij geeft als opvoeddeskundige workshops op scholen en schreef het boek Weerbaar en vol zelfvertrouwen! Om zelf grenzen te kunnen trekken, is het allereerst belangrijk dat kinderen grenzen van anderen leren respecteren. De Vos: 'Ik zie kinderen weleens van de kaart raken vanwege de grenzen van andere kinderen. Misschien was dat in de speeltuin ook wel aan de hand en kreeg het kind een klap omdat-ie aangaf dat-ie ergens niet aan mee wilde doen. Het is zaak dat kinderen leren om te gaan met afwijzing. Dat begint bij jou als ouder. Door regels te stellen en je kind af en toe 'nee' te verkopen, leert je kind veel over grenzen en hoe je daarop reageert.' Ook leert-ie dat-ie zelf grenzen kan trekken. Hoe help je je kind daarbij?

Benieuwd hoe je je kind kan helpen grenzen te trekken? Lees het hele verhaal in &C’s nieuwste editie. En die scoor je hier:

Scoor de allereerste editie van 2026 hier